جمعه مسجد اردبیل

جمعه مسجد اردبیل

یکی از قدیمی ترین مساجد اردبیل و کشور ایران که درشمال غربی اردبیل قرار گرفته است جمعه مسجد اردبیل است که به دلیل قرار گرفتن روی ارتفاع وتپه و از سر گذراندن چندین زلزله که در این منطقه رخ داده بخش زیادی از بنای مسجد تخریب شد اما هنوز هم با معماری خاص خود چشم ببیندگان زیادی را به خود متوجه میکند.

دوران ساخت مسجد جامع اردبیل به زمان سلجوقیان مربوط میشود و با بررسی آن میتوان گفت از دیگر مساجد در دوران سلجوقی بصورت متمایزی ساخته شده است.

قدیمی ترین مسجد ایران

کارشناسان و محققان پس ار کاوش و بررسی هاییکه در سال 1367 بر روی جمعه مسجد انجام دادند به این نتیجه رسیده اند که با توجه به سرستون های شبستان بنای مسجد به اوایل ظهور اسلام در دوران سلجوقی مربوط میشود. بعد از ساخت اولیه مسجد جامع اردبیل  یکبار در دوران ایلخانی مرمت و بازسازی شد که با گذشت زمان و افزایش ساخت و سازهای محیط اطراف آن کوچکتر و محدودتر شده است.

 



دیگر بناهای تاریخی اردبیل

پل تاریخی آغلاغان



توصیف مسجد جمعه اردبیل

در قسمت زیرین مسجد دهلیز و معابری به عرض 2 متر برای رفت و آمد راحت افراد وجود داشته اما به همان دلیل زلزله هاییکه که در بالا اشاره شد تخریب شدند، با این وجود ساختمان اصلی که با سازه های آجری ساخته شده تا حدودی سرپاست و قدمت بنا را میتوان حدود 800 سال تخمین زد.

محل دقیق مسجد جمعه اردبیل در محله پیر شمس الدین مجاور با یک آتشکده مربوط به دوران اشکانی است که ساختمان قبلی آن مربوط به همین آتشکده بوده است و در آن ایوان و حیات و طاق های با شکوهی وجود داشت اما در سال 620 هجری قمری با حمله مغول از بین رفت و سپس در سال 650 هجری قمری برای باسازی مسجدجامع  اقداماتی انجام شد.

معماری مسجد جامع اردبیل

ساختمان اصلی جمعه مسجد اردبیل، در حال حاضر از بین رفته است و آنچه که از بنای مسجد باقی مانده، صرفا گنبدخانه و ایوان مسجد بزرگ را تشکیل داده است. با اینکه قدمت آن به زمان سلجوقیان میرسد اما یک تفاوت در ساخت مسجد آنرا از دیگر مساجد ساخته  شده هم دوره خود متمایز کرده است آنچه  از زبان تاریخ شناسان و کارشناسان گفته شده اینست که تمامی مساجد دوران سلجوقی به صورت 4 ایوانی ساخته میشدند اما مسجد جمعه اردبیل دارای سه بخش است.

قسمت اول پایه مناره ایی مسجد در فاصله کمی از خود مسجد قرار دارد و  به شیوه طراحی و معماری دوران سلجوقی است و خود دارای 2 قسمت است یک قسمت پایه مناره که بصورت 8 ضلعی است و بخش دیگر بدنه استوانه شکل با قطر 5 متر که در این بدنه یک کتیبه به چشم میخورد و البته متعلق به سازه اصلی مسجد جامع اردبیل نمیباشد و انگار آنرا بصورت جداگانه از جایی دیگر آورده و بر روی مناره قرار داده اند.

قسمت دوم تیرپوش مسجد است که روی 9 ستون چوبی قرار دارد و قسمت سوم نیز به مسجد قدیم مربوط میشود و از 4 طاق و گنبد با کمی تزئینات کاشی کاریشده تشکیل شده است که بخش زیادی از آن از بین رفته است.

درب ورودی این مسجد از گره‌های هندسی، گل میخ‌های آهنی و کتیبه‌ای حاوی دو بیت شعر به خط نسخ ساخته شده و در فاصله‌ای در حدود 5.16 متری این مسجد است از بقایای مناره‌ای دوره سلجوقی به ارتفاع هشت و قطر پنج متر میباشد که به فرمان ««اوزون حسن حکمران آق قویونلو»» علم شده است.



دیگر بناهای تاریخی اردبیل

قلعه آدم خوار اردبیل



تزئینات داخلی مسجد جمعه

بنا و سازه اصلی یکی از عظیم ترین و با شکوه ترین مساجدی است که دروه های اسلامی ساخته شده اندو حتی در برخی کتب قدیمی از آن بنام مسجد جامع نیز یاد شده است.

بنای اصلی مسجد با کاشی کاری شده بصورت قطاری تزئئین شده و همچنین کاربندی زیر گنبد هم به اینگونه شکل گرفته و در هرگوشه ساختمان مربع های سه کنج به چشم با لچکی بزرگ به چشم میخورند که هرکدام 2 روزن مستطیلی بعنوان نورگیر برای محراب دارند.
محوطه اصلی و مربع شکل مسجد هم از طاق های بسیاری خودنمایی میکنند که بصورت سه تایی در هر بدنه جای گرفته اند و هر کدام راهرویی باریک به شکل معبر دارند که به قسمت های دیگر مسجد راه پیدا میکند. اما دیواره های داخلی گنبد که با گچ و نقش های ترنج و گل های خاص تزئین شده است و در ضلع جنوبی محراب بلند و با شکوهی از دوره الیخانی به چشم میخورد که با گچ بری و مقرنس کاری های بسیار زیبا و جالب شکل و شمایلی خاص به خور گرفته است و در نهایت محراب کوچکتر دوران سلجوقی را میتوان در زیر آن مشاهده کرد.

 


 


دیگر بناهای تاریخی اردبیل

گورهای شهریری اردبیل



آنچه امروز از مسجد باقی مانده

آنچه امروز از مسجد باقی مانده، تنها بخش‌هایی از ساقه ترک‌دار منشوری گنبد است و گنبد رفیع تک‌پوش آن فرو ریخته است.
ایوان مجاور گنبدخانه در حال حاضر به صورت مسجدی دایر، مورد استفاده اهالی محل است که با همان شبکه راه‌های زیرزمینی از طرف جنوب به محوطه محراب و از طرف بدنه غربی و شرقی به راهروهای زیرزمینی راه پیدا میکند. پوشش فعلی مسجد به صورت سقف تیر پوشی مسطح با استفاده از سه ردیف پایه ستون‌های ۳تایی است که در زمان قاجار ساخته شده است. سازه اصلی مسجد تا اویل حکومت صفویه آباد و سرپا بوده است همچنین سفال های کشف شده ازمحیط طراف آن  که مربوط به قرن چهارم تا نهم هجری میباشد نشان از قدمت بالای مسجد دارد.

 

شهر اردبیل  در کنار چشمه های آبگرم معروف، گردنه حیران و جنگل های زیبا و همیشه سرسبز مانند فندقلو، بی بی یانلو و …. آثار تاریخی بسیاری دارد که با اهداف گوناگونی مانند پناگاه جنگی، تفریحگاه و .. ساخته میشدند.

هر آنچه از جاذبه های تاریخی و گردشگری اردبیل و سرعین بخواهید بدانید را میتوانید در سایت زیر به مشاهده و مطالعه آن بپردازید.

 

ارائه مطلب: هتل پدرام سرعین

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *